Đình Thanh Cù - di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Chúng tôi đến thăm những ngôi đình làng mới cảm nhận hết được sự bình dị, thân thuộc của mỗi ngôi đình gắn liền với đời sống người dân. Là nơi thờ Thành Hoàng - người có công khẩn đất, lập làng. Có thời kỳ, đình làng là trụ sở hành chính của chính quyền để tổ chức: Hội hè, khao vọng quan trên, đón người đỗ đạt, nơi giải quyết các việc làng, việc xã... Để xây dựng một ngôi đình, người dân địa phương phải hợp sức góp công, góp của. Từ đó, tình làng nghĩa xóm cũng bền chặt, thắm đượm hơn.

Đình Thanh Cù được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Qua lời kể của các cụ bô lão trong làng, chúng tôi được biết: Đình Thanh Cù (còn gọi là đình Gò) được xây dựng cách đây hơn 3 thế kỷ, thờ Linh Lang Đại Vương. Ông là người có công giúp vua thân chinh cầm quân đánh giặc, đem lại cuộc sống yên vui cho Nhân dân. Khi mất, ông được Nhân dân tôn thờ ở nhiều nơi. Không gian đình Thanh Cù vừa toát lên nét thâm nghiêm vừa đượm vẻ thanh tịnh. Trải qua nhiều lần trùng tu, hiện nay đình có kết cấu kiến trúc kiểu chữ Công gồm Đại bái 3 gian 2 dĩ, ống muống và hậu cung 3 gian. Ngôi đình vẫn còn giữ được khá đồng bộ các mảng chạm khắc hoa văn đẹp, có giá trị mỹ thuật cao tiêu biểu là các bức cốn tại gian trung tâm tòa Đại bái chạm nổi các đề tài long quần, hình các con vật như: Rùa, chim phượng... thể hiện sự hài hòa giữa sinh vật, thiên nhiên và ước vọng của con người hướng tới cái đẹp, hoàn mỹ.

Mái đình khá dày và có tỉ lệ chiếm khoảng 2/3 tổng chiều cao của ngôi đình, 4 góc là 4 đầu đao xòe rộng, uốn cong đầu rồng, tạo sự nhẹ nhàng mà uy nghi cho ngôi đình. Ở mái đình có họa tiết trang trí lưỡng long chầu nguyệt. Hệ thống gỗ, cột, xà, kè, bẩy, kẻ hiên... trong đình theo kết cấu chồng rường, giá chiêng... Các hàng cột lớn từ gỗ lim nguyên khối được kê trên các bệ đá xanh, có kích thước lớn tạo sự bề thế vững chãi cho ngôi đình. Đình còn lưu giữ được khá nhiều hiện vật cổ có giá trị. Đó là kiệu bát cống thời Lê được chạm rồng, hoa dây rất đẹp và sơn son thiếp vàng; kiệu long đình, sập, ngai thờ thời Nguyễn; chuông đồng có niên đại thời Tự Đức; bát hương thời Lê; các đạo sắc phong từ thời Lê đến thời Nguyễn.

Nằm cạnh đê sông Hồng, đình Duyên Yên mang vẻ đẹp bình yên, vững chãi. Đình được khởi dựng vào thời Hậu Lê (1786). Đình thờ An Sinh Vương Trần Liễu - thân phụ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn; phối thờ còn có ba vị là Đức Thiên Bồng Phong Lôi Đại Vương, Đức Thiên Trung Quảng Tế Đại Vương và Đức Quốc Vương Đương Vực Đại Vương - là người có công đánh giặc, chiêu dân lập ấp, bắc cầu đắp đê giữ nước, dạy dân cày cấy làm ăn. Đình có kiến trúc theo kiểu chữ Nhị gồm: Đại bái và Hậu cung. Đại bái gồm 5 gian hai chái được làm kiểu bốn mái, tường hồi bít đốc. Đình Duyên Yên có hệ thống khung chịu lực hoàn toàn làm bằng gỗ chắc khỏe. Hậu cung gồm 3 gian tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, bờ nóc chạy thẳng. Hai đầu bờ có dạng đầu đinh. Đường bờ giải làn kiểu giật cấp. Các bộ vì kiểu giá chiêng, bào trơn không trang trí hoa văn. Đình còn lưu giữ được nhiều hiện vật như nghê đá, phỗng đá, bát hương đá, bia đá, ngai, bài vị, hạc gỗ... Với những giá trị trên, đình Duyên Yên được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Tại ngôi đình này, không những là nơi thờ tự, nơi tổ chức lễ hội, nơi hội họp của người dân địa phương mà ngôi đình còn gắn liền với những sự kiện lịch sử tiêu biểu của quê hương, đất nước qua các thời kỳ.

Mỗi di tích, một câu chuyện kể, trải qua chiến tranh, mưa nắng vẫn trường tồn cùng thời gian, gắn bó với bao thế hệ người dân trong xã; diễn ra các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa, văn nghệ gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân. Hiện nay, toàn xã có 38 đình, đền, chùa, miếu, phủ, nghè... Trong đó có 4 di tích lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh gồm: Cụm di tích Đình - Chùa đội 6 thôn Đống Lương, cụm di tích Đình - Chùa - Miếu đội 7 thôn Đống Lương, cụm di tích Đình - Đền thôn Lương Xá, Phủ thôn Lương Xá); 8 di tích lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia... Thời gian qua, công tác trùng tu, tôn tạo, phục hồi các di tích xuống cấp được quan tâm. Từ năm 2020 đến năm 2025, tổng kinh phí dành cho hoạt động này trên 41 tỷ đồng. Việc tu bổ các di tích đều được thực hiện đúng quy định, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong việc gìn giữ tài sản văn hóa chung. Hằng năm, chính quyền và Nhân dân địa phương đã khai thác giá trị văn hóa từ các di tích lịch sử, các lễ hội truyền thống, phục vụ Nhân dân theo hướng dẫn và quy định của nhà nước. Các lễ hội được tổ chức bảo đảm phần nghi lễ trang nghiêm, phần hội tổ chức đa dạng, hiệu quả, tiết kiệm.

Việc tiếp nối và phát huy ý nghĩa, giá trị di tích lịch sử, văn hóa mang một ý nghĩa rất quan trọng trong việc bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Nguồn: Baohungyen.vn